برگزاری نوزدهمین نشست تخصصی به سوی گفتمان قرآنی

به گزارش روابط عمومی موسسه فرهنگی قرآن و عترت پیامبر اعظم(ص) ساری، نوزدهمین نشست تخصصی «به سوی گفتمان قرآنی» با عنوان «تفسیر به رای قرآن کریم، اقسام و قلمرو» روز شنبه 17 آذرماه 97 در سالن جلسات اداره کل حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس استان مازندران و با حضور محققین و پژوهشگران موسسه پیامبر اعظم(ص) برگزار شد.

 

در این نشست حجت‌الاسلام جناب آقای دکتر اصفهانی عضو هیات علمی دانشکده علوم قرآنی آمل به عنوان سخنران علمی، مباحث خود را ارائه نمودند.

 

مهم‌ترین موارد اشاره توسط طراح بحث به شرح ذیل است:

 

1- معنای تفسیر قرآن به رأی از جهت موضوع و حکم تا حدودی، بازگو شد که هم موضوع آن روشن است و هم حکم آن که عقلا و نقلا مذموم و ناصواب است؛ اما آیا تفسیر متون دینی بدون معرفت برون دینی ممکن است یا نه و آیا حتماً تفسیر متن دینی محتاج به معرفت خارج از دین است، لیکن معرفت خارج حتماً باید مدلل و منقح باشد یا نه؟ بحث مبسوطی می‌طلبد که رسالت آن بر عهده رساله مستقلی است.

 

2- بعضی از باحثان معرفت دینی، حقیقت جامع و کامل دین را تقطیع و اربا اربا کرده، آن را عضین ساختند؛ گاهی سیاست را از آن جدا و فتوا به انفکاک دین از سیاست داده‌اند یا مدیریت علمی را در قبال مدیریت فقهی قرار داده‌اند که مراد آن‌ها از مدیریت فقهی همان مدیریت دینی است. زمانی علم را از آن دور کرده، حکم به جدایی علم از دین کرده‌اند و گاهی سهم آن را در تشکیل هویت انسان، کم‌رنگ کرده، امور دیگر نظیر فرهنگ ایرانی بودن و فرهنگ غرب یا شرق یا اقلیم دیگر را با آن سهیم دانستند و در ساختار هویت انسان شرکت سهامی را به ثبت شرکت رساندند و واقعیت دین الهی را همانند فرهنگ‌های برخاسته از خواسته‌های قومی، بومی، اقلیمی و مانند آن قراردادند و سرانجام رأی به‌تساوی دین (فرهنگ الهی) و غیر دین (مانند فرهنگ ایرانی و فرهنگ غربی) در تأسیس و تشکیل هویت انسانی داده‌اند.

 

3- آنچه در علم اصول فقه مطرح است، حجیت حکم و علم قطعی عقلی است. آنچه در علم فقه مطرح است وجوب اطاعت از فتوای عقل است. آنچه در جامعه متدینان مطرح است مدح پیروی از عقل و ذم تمرد از آن است و آنچه در علم کلام مطرح است، وعد و وعید و پاداش و کیفر در قبال امتثال فتوای عقل یا عصیان دستور اوست. عقل از منابع دین است و همتای متن نقلی، منبع استنباط فتاوی دین به شمار می‌آید. البته عقلی که منبع دین است.

 

4- از آنجا که دین‌شناسی و معرفت دینی باید بدون تمثیل، تقطیع، تفکیک و کالبدشکافی تشریحی صورت پذیرد و دین مثله شده، قطعه شده، فک شده و شرحه شده هرگز تمام دین نیست، بلکه جزئی از دین است، معلوم می‌شود که مرزبندی درون دینی و برون دینی تا کجا صواب و تا کجا خطاست؛ یعنی:

 

اولاً، آنچه مستفاد از متون مقدس قرآن و سنت معتبر معصومین (علیهم‌السلام) است (341) و همچنین محصول عقل برهانی که همان موازین قطعی الهی را ارائه می‌کند، مبنای احکام دین قرار می‌گیرد.

 

 ثانیاً: اصل دین همان اراده خداوند است که گاهی به‌وسیله عقل مکشوف می‌شود و زمانی به دست نقل آشکار می‌گردد و گاهی به هر دو سبب به‌طور استدلال یا انضمام معلوم می‌شود.

 

ثالثاً، نقل (متن منقول) موجودی است ممکن، مخلوق و کاشف اراده خداوند. عقل (متن مبرهن معقول) نیز موجودی است ممکن، مخلوق و شاهد اراده الهی. عقل چنانکه در زبان نقل معتبر آمده، رسولی است از باطن؛ چنانکه نقل قطعی، رسولی است از ظاهر؛ به‌طوری‌که هم می‌توان عقل قطعی را شرع درون دانست و هم شرع را عقل بیرون، ولی هر دو در محدوده دین واقع است؛ گرچه یکی خارج از ذهن صائب و دراک بشر عادی است و دیگری داخل در آن. از این جهت تعجب نیست که چگونه عقل قطعی از منابع مبانی احکام دین است.

 

رابعاً، معرفت انسان نسبت به مبانی و احکام دین دو قسم است: یک قسم آن صائب و صادق و حق و صحیح است و قسم دیگر آن خطا، کاذب، باطل و نادرست.

 

بنابراین، نباید هنگام تفسیر متون نقلی دین درصدد تخلیه عقل و تجرید ذهن بود؛ زیرا چنان کاری بر فرض امکان هرگز دینی نیست؛ بلکه باید کوشید مطالب مدهون، موهون و موهوم ذهنی از مبادی مرصوص و مرصون برهانی پالایش شود تا وهم به‌جای عقل قرار نگیرد و خیال غاصبانه در موطن آن ننشیند و چنین کاری هم ممکن و هم لازم و هم فی الجملة واقع شده است.


آنچه در تفسیر شریف المیزان ملاحظه می‌شود و حضرت استاد علامه طباطبایی (قدس سره) بر اساس آن سراسر قرآن را می‌فهمند، حکمت و کلام است که مرحله متوسط تعقل دینی است. البته در خبایا و زوایای کتاب المیزان، مطالب ژرف عرفانی به‌طور مستور، نه مشهور و به‌صورت سر، نه علن و به سبک اشارت، نه عبارت و به نحو اشراق، نه اشراب، مطوی و مخزون و مکتوم و مکنون است که لا یمسه الا العارفون و آنچه جناب جلال‌الدین رومی در گفته‌های منثور و منظوم خویش گفته‌اند بر مشهد عرفان مبتنی است که مرحله برین تعقل دینی است و قرآن کریم که مراحل گوناگونی از عربی مبین تا ام‌الکتاب و از حفیض لسان حجازی تا اوج علی حکیم دارد و حبل ممدودی است که طرف طبیعی آن در میان بشر و طرف فرا طبیعی آن در دست بی‌دستی خدای سبحان است، پیام الهی است و هر مفسری تا در متن همین حبل ممدود باشد (بدون افراط و تفریط)، تعقل او دینی است و با مبانی دینی عقلی، متون دینی نقلی را تفسیر می‌کند و هیچ‌کدام برون دینی نیست.

 

در پایان، محققان حاضر در نشست، با افاضات و نقّادی های خود، در تکمیل مباحث و تبیین دامنه های آن کوشیدند.

 

 

 برای دیدن عکس ها اینجا کلیک کنید

 

اضافه کردن نظر




 

 

تمامی حقوق این وب سایت متعلق به موسسه قرآن و عترت پیامبر اعظم (ص) - ساری می باشد.
طراحی و اجرا : گروه نرم افزاری یکان پرداز آسیا