تاملی در دعای روز عید قربان امام سجاد (علیه السلام) در صحیفه سجادیه

تاملی در دعای روز عید قربان امام سجاد علیه السلام در صحیفه سجادیه

محمدجواد زکوی

 

عید قربان از زمانهای شریف و مبارک و شب آن یکی از چهار شبی است که احیاء آن توصیه شده است. آن چهارشب عبارتند از: شب اول رجب، شب نیمه شعبان، شب عید فطر و شب عید قربان

در حدیثی از رسول اکرم (ص) آمده است: إنَّ فی ایّامِ دَهرِکُم نَفَحاتٌ ألا فَتَعرَّضُوا لَها (در روز های عمر شما نسیم های روح بخشی هست. به هوش باشید و خود را در معرض آن قرار دهید). شب عید قربان مصداق چنین ایامی است.

در این نوشتار فقراتی از دعای ۴۸ صحیفه سجادیه مورد بررسی قرار می گیرد،

  1. ۱٫ عید با برکت: “اللهم هذا یوم مبارک میمون”

در این فقره امام علیه السلام  عید قربان را “مبارک” و “میمون” خوانده است؛ “مبارک” از ریشه “برکة” به هرگونه فزونی در منفعت گفته می شود. به همین جهت این روز زمانی پر منفعت و سود برای اهل ایمان است، همانطور که بعضی از ایام سال مانند ایام سال نو برای کاسبان و تاجرانِ بازار، پرسود و فایده است و در این زمان ها دکان های خویش را باز می گذارند و تانیمه های شب و بلکه تا صبح کالای خود را عرضه میکنند و به هر طریق و شیوه ای، مشتری را جلب می کنند و اجناس خود را جلوه می دهند و زیبا می سازند، شایسته است انسان مومن هم که با خدای خویش معامله می کند، شب و روز عید سعید قربان را غنیمت بداند چرا که فرمود: “ان الله اشتری من المومنین انفسهم”.(توبه/۱۱۱: خداوند از مومنان جان ها و اموالشان را خریداری کرده که در برابرش بهشت برای آنان باشد).

واژه ی “میمون” به معنای نیکو فال است؛ میمون از مصدر “یَمَن” به معنای جانب راست است . همانطور که در واژه “یمین” و “ایمن” این معنا نهفته است. عرب در گذشته به بعضی از حوادث تفأل می زد؛ “تطیّر” که در فرهنگ جاهلی آن زمان وجود داشت به این معنا بود که وقتی کسی میخواست به سفر برود اگر هنگام حرکت، پرنده ای از سمت چپ او به راست پرواز می کرد، آن را به فال بد می گرفتند و اگر پرنده از سمت راست به چپ پرواز می کرد ، آن را به فال نیک می گرفتند و می گفتند ک طائر او نیک است. به همین جهت این تفال را “تطیّر” می نامیدند که از ریشه طیر و طایر گرفته شده که به معنای پرواز و پرنده می باشد. لذا اگر کسی خوش اقبال و نیک بخت بود، می گفتند که طائر او میمون است . یعنی پرنده او از راست پرواز کرده است. امام سجاد (ع) عید قربان را نیکو فال و خوش یمن معرفی فرموده است.

 

  1. ۲٫ توجه خداوند به حوائج بندگان: ” انت الناظر فی حوائجهم” (خدایا تو ناظر به حوائج بندگانت هستی)

خداوند متعال در این روز مبارک به نیازهای بندگانش نظر می کند، تفاوت “نظر” با “رؤیت” آن است که رویت صرفا دیدن و از مقابل چشم گذشتن است اما نظر کردن دیدن با دقت و التفات و تامل است. لذا در این روز خداوند به حوائج بندگانش التفات و توجه ویژه  می کند.

  1. ۳٫ خیرات عیدانه: “و اسالک اللهم … مهما قسمت بین عبادک المومنین من خیر…” (خدایا از تو مسئلت دارم … هرچه از خیر میان بندگان مومنت تقسیم می کنی …)

آن حضرت علیه السلام مراد از خیر را توضیح می دهد که عبارت است از : عافیت ، برکت، هدایت، طاعت و بندگی، خیری که سبب هدایت یا ارتقاء درجه می شود یا خیری که منشأ خیرات فراوان دیگر در دنیا و آخرت می شود.

پس شایسته است مومنان در جست و جوی این خیرات باشند.

در ادامه امام علیه السلام از حضرت حق در خواست حداکثر بهره بری از این روز را دارد و عرض می کند: “ان توفر حظی و نصیبی منه” (بروردگارا بهره و نصیبم را از این خیرات فراوان گردان)

۴٫نتیجه جدایی از اهل بیت علیهم السلام: “هذا المقام لخلفائک و اصفیائک” (این مقام و جایگاه از آن جانشینان و برگزیدگان توست)؛

سبس حضرت عرض می کند: در این روز بندگان مومن ات دعایی خیرخواهانه و مصلحانه دارند. در این فقره از دعا امام به عنوان یک انسان مصلح، در ضمن دعا به مقام خویش اشاره کرده و عرض می کند: “هذا المقام لخلفائک و اصفیائک”.  آن حضرت در واقع در بوشش دعا خود را خلیفة الله معرفی کرده و در ادامه به این واقعیت تاریخی اشاره می کند که این مقام یعنی خلافت ظاهری الهی که مختص محمد و آل محمد علیهم السلام است، از ایشان به ناحق ربوده شده است؛ و درنتیجه احکام خدا تغییر ، قرآن مطرود و غریب و آنچه از احکام الهی باقی مانده بود به تحریف آمیخته شد و سنت های پیامبر ص متروک ماند.

  1. ۵٫ ضرورت حکومت توحیدی : “الائمة الذین حتمت طاعتهم ممن یجری ذلک به و علی یدیه” (امامانی که طاعتشان را واجب کردی، آنان که برنامه توحید و ایمان به تو با وجود و همت آنان تحقق می شود)

امام علیه السلام ابتدا با برائت از دشمنان اهل بیت علیهم السلام، مسلمانان را قلبا علیه آنان می شوراند، سپس نارضایتی نسبت به عملکرد ، کارگزاران و پیروانِ مخالفان اهل بیت علیه السلام را به مخاطب تزریق می کنند؛  (و من رضی بفعالهم و اشیائهم و اتباعهم) .

آنگاه پس از تاکید بر توحیدو ایمان به حضرت حق ، راهبری خود را متذکر می شود و بیان می دارد که برنامه توحید و تحقق عدالت اسلامی تنها بدست او قابل پیاده شدن است: “الائمة الذین حتمت طاعتهم ممن یجری ذلک به و علی یدیه”.

اما چرا امام سجاد علیه السلام این روز را برای چنین دعایی برگزیده است؟

به نظر می رسد که با توجه به عظمت این روز، و اینکه این دعا مخصوص روز جمعه نیز می باشد، و اینکه وعده فرج آل محمد (ص) در روز جمعه داده شده است، امام علیه السلام، این مهمترین دعا را که همانا فرج آل محمد و برپایی حکومت توحیدی است، در این روز مبارک که خدای متعال به حوائج بندگانش نظر خاصی دارد، مسئلت کرده است. روزی که قهرمان توحید و ایمان، ابراهیم علیه السلام فرزندش را به قربانگاه برد و با این حرکت بیروی خود را از فرمان الهی و سرآغاز نابودی حکومت شیطان و هواها و هوس ها را اعلام داشت و بنیاد حکومت خدا را با ساختن کعبه بنا نهاد.

امام سجاد علیه السلام نیز در این روز با برائت جستن از دشمنان خدا و دعوت به تسلیم شدن و اطاعت از خدای متعال که همان اطاعت اهل بیت است، مردم را به برپایی حکومت توحیدی ترغیب می کند.

دعای ۴۸ صحیفه سجادیه از مضامین بسیار بلندی برخوردار است، امید است همه ما از معارف این دعای عظیم الشان بهره مندگردیم و با تاسی به امام سجاد علیه السلام، فرج و ظهور حکومت حق را از خدای متعال درخواست کنیم. و با تلاش در راستای تحقق اهداف بلند انقلاب اسلامی ذیل ولایت فقیه، آمادگی لازم را برای عصر ظهور بیدا کنیم. که “افضل الاعمال انتظار الفرج” اللهم عجل لولیک الفرج…

محمد جواد زکوی

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *